De klap van het verlies

De klap van het verlies

De klap van het verlies van iets of iemand die je dierbaar is, komt hard aan en kan je hele leven op zijn kop zetten. Bij sensitieve mensen kan zo’n rouwproces nog zwaarder zijn. Er zijn vanuit de huidige kennis voer hoogsensitiviteit, stress en rouw verschillende redenen die erop wijzen dat rouw bij HSP nog harder binnenkomt dan bij andere mensen.

De belangrijkste kenmerken van hoogsensitiviteit zijn de grotere hoeveelheid prikkels die binnenkomen en de diepgaande verwerking daarvan. Een groot verlies is een extreme stress-situatie, omdat het alles op zijn kop zet, en waarbij het brein heel veel externe maar ook interne prikkels, zoals hevige emoties, moet verwerken. Dat gebeurt bij iedereen en door de hevige emoties en de stress-reactie ontstaat bij iedereen overprikkeling. Door hun gevoeligheid voor die prikkels is de emmer bij HSP sneller vol dan bij niet-sensitieve mensen en kost het meer tijd om de emmer ook weer leeg te laten lopen – terwijl er ondertussen steeds weer prikkels bij komen die verwerkt dienen te worden.

Afwijzingsgevoeligheid

Door de diepgaandere verwerking geven HSP bovendien meer gewicht aan negatieve gebeurtenissen, volgens de Rejection Sensitivitiy Theory (RST) van de Amerikaans psychotherapeut Elaine Aron. Afwijzing (rejection) is hierbij het centrale begrip. Een verlies, of dat nu een overlijden van een dierbare is of een scheiding of het verlies van een baan, is een ultieme vorm van afwijzing. Voor het brein maakt het geen verschil of dat werkelijk zo is of dat het alleen maar zo voelt.

Vrijwel iedereen heeft in een rouwproces wel eens het gevoel van afwijzing, met intense woede en teleurstelling (“hoe kan hij / zij er nu zomaar tussenuit knijpen en me in de steek laten?!”) maar voor HSP is dat dus volgens Aron sterker dan bij anderen. HSP hebben doorgaans ook nog een groot rechtvaardigheidsgevoel, dat in een rouwproces op eenzelfde manier wordt getriggerd: “het is niet eerlijk dat hij / zij er niet meer is, dat ik zonder hem / haar verder moet, dit hoort niet, dit mag niet”. Het kan zulke grote existentiële vragen oproepen, dat een depressie op de loer ligt.

Oude wonden

Uit onderzoek naar het geheugen blijkt bovendien dat iets wat grote impact heeft – en HSP geven dus al meer gewicht aan negatieve gebeurtenissen – als het ware in ons brein wordt ‘gekrast’. Bij HSP lijken die krassen dieper en gedetailleerder te zijn: ze herinneren zich die gebeurtenis scherper. Dat heeft te maken met de activiteit van bepaalde hersengebieden. Herinneringen aan oud verlies worden bij ieder nieuw verlies opnieuw getriggerd. In de praktijk zien we dat juist bij HSP oude pijn (verliezen, trauma, negatieve ervaringen) opnieuw de kop opsteekt bij een nieuwe wond. Tijd heelt die wonden niet. Dat moet je zelf doen door aan je eigen frequentie te werken. Samen met een coach kijken naar wat het verlies met jou doet, kan dus van cruciaal belang zijn.

Emoties nemen de overhand

Een derde kenmerk van HSP is wat Elaine Aron de ‘emotionele intensiteit’ noemt: sensitieve personen hebben over het algemeen intensere emotionele reacties. Bij een ingrijpend verlies komen tal van emoties los: boosheid, verdriet, angst, opluchting, schuldgevoel. Op de meest onmogelijke momenten kunnen (hevige) emoties je overvallen. Dat is een normale stressreactie van het brein. De Vlaamse HSP- en stressdeskundige Elke van Hoof spreekt in haar boek ‘Hoogsensitief’ over het kip-zonder-kop-fenomeen: als het stressbrein de regie overneemt, gaan je emoties met j op de loop en ben je niet meer in staat de dingen te doen die de prefrontale cortex doorgaans wel zo goed kan.

Je rationale brein – helder nadenken – doet even niet meer mee. Het kip-zonder-kop-fenomeen overkomt iedereen bij een ingrijpend verlies, maar HSP zijn hier door hun gevoeligheid voor overprikkeling en kwetsbaarheid voor stress-gerelateerde problemen veel vatbaarder voor. Bij HSP is zodoende het risico hoger dat ze blijven hangen in de emotie.  Emoties aanvaarden en doorleven is een belangrijke rouwtaak, erin blijven hangen is niet gezond. Dat kan leiden tot gestagneerde rouw.

Geïnspireerd door Rouw- en verliescoach Natascha Kayser